درباره تفاوت «بازی‌های فکری» و «ورزش‌های ذهنی» و تفکیک مأموریت‌ها-او-اسپرت جمهوری اسلامی ایران

بیانیه کمیته ورزش‌های ذهنی انجمن او-اسپرت جمهوری اسلامی ایران

با توجه به مباحث اخیر پیرامون ساماندهی بازی‌های فکری و ورزش‌های ذهنی در کشور، کمیته ورزش‌های ذهنی انجمن او-اسپرت جمهوری اسلامی ایران لازم می‌داند برای جلوگیری از هرگونه ابهام، تفاوت ماهوی، کارکردی و سازمانی میان این دو حوزه و حدود مأموریت ساختارهای فعال در آنها را تبیین کند.

بازی فکری و ورزش ذهنی یکسان نیست
در یک تفکیک مفهومی، بازی (Game) اساساً فعالیتی است که با هدف سرگرمی، تفریح، اوقات فراغت و تجربه لذت‌بخش فعالیت انجام می‌شود. رقابت ممکن است در بازی وجود داشته باشد، اما الزاماً هدف اصلی یا کارکرد سازمانی آن نیست.

در مقابل، ورزش (Sport) دارای مؤلفه اساسی رقابت سازمان‌یافته است. در ورزش، نتیجه رقابت، سنجش عملکرد، قوانین استاندارد، داوری، ثبت نتایج، رده‌بندی و در سطوح قهرمانی، کسب عناوین و مدال اهمیت پیدا می‌کند.

بر همین اساس، بازی فکری (Mental Game) یک فعالیت ذهنی و شناختی با کارکرد عمدتاً تفریحی و عمومی است؛ در حالی که ورزش ذهنی (Mind Sport) یک فعالیت ذهنی رقابتی و سازمان‌یافته است که دارای قوانین رسمی، مسابقات، داوری، ثبت نتایج، رده‌بندی، قهرمانی و ساختارهای تخصصی است.

بنابراین: هر ورزش ذهنی می‌تواند ریشه در یک بازی فکری داشته باشد، اما هر بازی فکری الزاماً یک ورزش ذهنی نیست.

برای مثال، انجام تفریحی Go یا Draughts در جمع دوستان یک فعالیت بازی‌محور است؛ اما هنگامی که همین رشته‌ها در قالب مسابقات رسمی، قوانین بین‌المللی، داوری، رنکینگ، قهرمانی‌ها و ساختارهای ملی و بین‌المللی سازماندهی می‌شوند، ماهیت آنها به رشته ورزشی ذهنی سازمان‌یافته تبدیل می‌شود.

تفاوت اساسی؛ همگانی در برابر قهرمانی

از منظر کارکردی، یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های این دو حوزه، نوع مأموریت و جامعه هدف آنهاست.

بازی‌های فکری؛ حوزه همگانی
حوزه بازی‌های فکری ماهیتی عمدتاً همگانی دارد.
هدف اصلی آن می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

ترویج بازی‌های فکری در جامعه؛
ایجاد نشاط و سرگرمی؛
غنی‌سازی اوقات فراغت؛
آموزش و پرورش مهارت‌های ذهنی؛
افزایش مشارکت عمومی؛
برگزاری رویدادهای عمومی و تفریحی؛
معرفی و توسعه فرهنگ بازی‌های فکری

در این حوزه، مخاطب اصلی عموم مردم هستند و الزاماً هدف، تربیت ورزشکار قهرمان یا حضور در رقابت‌های رسمی بین‌المللی نیست.

ورزش‌های ذهنی؛ حوزه قهرمانی
در مقابل، حوزه ورزش‌های ذهنی دارای ماهیتی رقابتی، سازمان‌یافته و قهرمانی است.
تمرکز این حوزه بر موضوعات ذیل قرار دارد:
شناسایی و پرورش استعدادها؛
آموزش ورزشکاران و مربیان؛
تربیت و سازماندهی داوران؛
برگزاری مسابقات رسمی؛
ثبت نتایج و رنکینگ؛

برگزرای لیگ حرفه ای:

برگزرای قهرمانی نخبگان کشور:
برگزاری مسابقات قهرمانی انتخابی تیم ملی؛
تشکیل تیم‌های ملی؛
اعزام به مسابقات آسیایی و جهانی و بازی های ورزش های ذهنی؛
و ارتباط با فدراسیون‌ها و نهادهای بین‌المللی تخصصی در جنبش المپیک

بنابراین: بازی‌های فکری، رویکرد همگانی و مشارکت عمومی دارند؛ ورزش‌های ذهنی، رویکرد رقابتی و قهرمانی دارند.

این دو حوزه در تقابل با یکدیگر نیستند، بلکه می‌توانند مکمل یکدیگر باشند. بازی‌های فکری می‌توانند بستر مشارکت عمومی و کشف استعدادها را فراهم کنند و ورزش‌های ذهنی مسیر رقابتی و قهرمانی این استعدادها را شکل دهند.

رسالت کمیته ورزش‌های ذهنی انجمن او-اسپرت
کمیته ورزش‌های ذهنی انجمن او-اسپرت جمهوری اسلامی ایران مأموریت خود را در حوزه ورزش‌های ذهنی رقابتی و قهرمانی تعریف کرده است.

رشته‌های تحت پوشش کمیته عبارت‌اند از:

گو / ویچی (Go / Weiqi)
درافتس (Draughts)
مورابارابا (Morabaraba)
شیانگچی (Xiangqi)
اسپید کیوبینگ (Speedcubing)
گوندان (Gongdan)
بازی‌های کارتی (Card Games)

در این حوزه، موضوعاتی همچون توسعه ورزشکار، برگزاری مسابقات رسمی، قوانین و مقررات رقابتی، داوری، ثبت نتایج، رده‌بندی و رنکینگ، قهرمانی، تشکیل تیم‌های منتخب و ملی و ارتباط با فدراسیون‌ها و نهادهای بین‌المللی تخصصی اهمیت دارد.

از این منظر، کمیته ورزش‌های ذهنی انجمن او-اسپرت صرفاً متولی «بازی برای سرگرمی» نیست؛ بلکه مأموریت آن توسعه و سازماندهی ورزش‌های ذهنی در مسیر رقابت و قهرمانی است.

ضرورت تفکیک مأموریت‌ها و حدود صلاحیت
کمیته ورزش‌های ذهنی انجمن او-اسپرت معتقد است وجود ساختارهای مختلف برای توسعه فعالیت‌های ذهنی، در صورتی که مأموریت و حدود صلاحیت آنها روشن و مکمل یکدیگر باشد، می‌تواند به توسعه این حوزه کمک کند.

از این رو، وجود یک ساختار برای توسعه همگانی بازی‌های فکری لزوماً با فعالیت‌های ورزش‌های ذهنی تعارض ندارد.
اما زمانی مسئله ایجاد می‌شود که یک ساختار، از حوزه ترویج و توسعه همگانی بازی‌های فکری فراتر رفته و وارد حوزه ورزش‌های ذهنی قهرمانی و رقابتی شود؛ به‌ویژه در رشته‌هایی که دارای قوانین رسمی، مسابقات بین‌المللی، فدراسیون‌های تخصصی و ساختارهای ملی هستند.

در چنین شرایطی، احتمال تداخل در موضوعاتی مانند برگزاری مسابقات رسمی، انتخاب و اعزام ورزشکاران، ثبت نتایج، رنکینگ، تشکیل تیم ملی و ارتباط با نهادهای بین‌المللی افزایش می‌یابد.

از نظر این کمیته، راهکار صحیح، تفکیک مأموریت‌ها و جلوگیری از همپوشانی صلاحیت‌ها است، نه ایجاد ساختارهای موازی.

موضع کمیته ورزش‌های ذهنی انجمن او-اسپرت
کمیته ورزش‌های ذهنی انجمن او-اسپرت جمهوری اسلامی ایران تأکید می‌کند که مخالف توسعه بازی‌های فکری در کشور نیست و از گسترش مشارکت عمومی، آموزش، سرگرمی و فعالیت‌های ذهنی حمایت می‌کند. همچنین این کمیته از توسعه ورزش‌های ذهنی و حضور ورزشکاران ایرانی در رقابت‌های آسیایی و جهانی و رویدادهای چند ورزشی استقبال می‌کند.

موضوع اصلی، ضرورت تعیین دقیق مرز میان فعالیت همگانی بازی‌های فکری و فعالیت قهرمانی ورزش‌های ذهنی است.

بر این اساس:

توسعه همگانی بازی‌های فکری؛ بله.
توسعه قهرمانی ورزش‌های ذهنی؛ بله.
همکاری و هم‌افزایی میان ساختارهای فعال؛ بله.
تداخل در صلاحیت‌ها و ایجاد ساختارهای موازی در حوزه ورزش‌های ذهنی قهرمانی؛ خیر.

کمیته ورزش‌های ذهنی انجمن او-اسپرت جمهوری اسلامی ایران بر این باور است که تخصص‌گرایی، شفافیت در مرجعیت، تفکیک مأموریت‌ها و احترام به ساختارهای تخصصی و بین‌المللی رشته‌ها، بهترین مسیر برای توسعه پایدار ورزش‌های ذهنی در کشور است.

هدف این کمیته تقابل با هیچ نهاد یا مجموعه‌ای نیست؛ بلکه دفاع از جایگاه ورزش‌های ذهنی سازمان‌یافته، حفظ انسجام ساختاری و جلوگیری از شکل‌گیری موازی‌کاری و تعارضات مدیریتی و بین‌المللی در آینده است.

بازی‌های فکری و ورزش‌های ذهنی هر دو برای جامعه ارزشمندند؛ اما رسالت آنها یکسان نیست و همین تفاوت باید در ساختار مدیریتی و اجرایی آنها نیز مورد توجه قرار گیرد

کمیته ورزش های ذهنی ایرانیان

کمیته ورزش های ذهنی اوسایری